Trawy do lucerny
Dr Eliza Gaweł
Zakład Uprawy Roślin Pastewnych
IUNG-PIB w Puławach

Mieszanki lucerny z trawami mają mniejsze wymagania glebowe niż lucerna dlatego mogą być uprawiane na terenie całego kraju. Najlepiej jednak udają się w rejonach korzystnych dla lucerny. Lucerna i trawa uprawiane w mieszankach zazwyczaj różnią się wymaganiami wodnymi, glebowymi agrotechnicznymi, rytmem rozwoju i odpornością na choroby. Komponenty mieszanek wzajemnie się uzupełniają a w warunkach niekorzystnych dla jednego gatunku inny rozwija się dobrze i nie następuje drastyczne obniżenie plonu. Przy niedostatku wilgoci w glebie w warunkach wilgotnościowych niekorzystnych dla traw lucerna zaopatruje się w wodę pochodzącą z głębszych warstw, co gwarantuje stabilność plonowania mieszanek. Z reguły w siedliskach suchszych w poroście mieszanek dominuje lucerna, a przy zwiększonej wilgotności gleby - trawa.
Plonowanie i trwałość mieszanek lucerny z trawami zależy od doboru gatunków i odmian tych roślin. W naszym kraju największe znaczenie gospodarcze posiadają dwa wieloletnie gatunki lucerny: siewna i mieszańcowa. Odmiany lucerny siewnej obecne na rynku nasiennym pochodzą z zagranicy, natomiast lucerna mieszańcowa reprezentowana jest przez odmiany krajowe. W użytkowaniu kośnym znane jest zróżnicowanie odmianowe plonowania, trwałości a nawet składu chemicznego suchej masy lucerny. Z praktyki doświadczalnej wiadomo, że zagraniczne odmiany z reguły dorównują plonowaniem krajowym ale większa jest ich odporność na choroby uwiądu (choroby grzybowe siewek). W warunkach wypasania dobre efekty dają odmiany lucerny Radius, Luzelle, Legend, Maxi Graze. Badania wykazały mniejszą przydatność do użytkowania pastwiskowego odmian Szentesi Róna i Kometa głównie ze względu na małą trwałość i mniejsze plony.
Warunki siedliskowe decydują o wyborze trawy dla mieszanek z lucerną. Gatunkiem przydatnym w różnych siedliskach jest kupkówka pospolita. W dobrych warunkach wilgotnościowych, na glebach okresowo podmokłych odpowiednia jest tymotka łąkowa. Rajgras wyniosły i stokłosa spłaszczona nadają się do mieszanek z lucerną na gleby bardzo dobre, trawy te mogą być też wysiewane w siedliskach okresowo i trwale suchych. Festulolium jest gatunkiem o dużych wymaganiach termicznych dlatego można go stosować w warunkach klimatycznych ciepłych, średnio wilgotnych w rejonie środkowym, środkowo wschodnim, południowym i zachodnim kraju. Do mieszanek na użytkowanie pastwiskowe trzeba stosować odmiany traw odporne na stres wypasania typu użytkowego kośno - pastwiskowego lub kośno – łąkowego.
Najczęściej uprawiane są dwugatunkowe mieszanki lucerny z jednym dobranym do danego siedliska gatunkiem trawy. Mogą być też stosowane dwa lub trzy gatunki traw do mieszanek. W optymalnych warunkach wilgotnościowych i termicznych udział nasion lucerny i traw w mieszance powinien być zbliżony do 50% ich normy wysiewu w siewie czystym. W warunkach klimatycznych cieplejszych i suchszych korzystne jest zwiększenie udziału nasion lucerny do 75% normy wysiewu i obniżenie udziału traw do 25% normy w zasiewach jednogatunkowych. W tych warunkach lucerna lepiej niż trawy zniesie ewentualne niedobory wilgoci i utrzyma plon na niezmienionym poziomie. W warunkach wilgotnych korzystny jest wysiew 75% traw i 25% lucerny.

Tabela 1. Normy wysiewu nasion komponentów mieszanek w kg/ha w siewie czystym

Komponenty mieszanek	Wysiew nasion w kg/ha
Lucerna Tymotka łąkowa Kupkówka pospolita Rajgras wyniosły Kostrzewa łąkowa Festulolium Stokłosa spłaszczona Kostrzewa czerwona Kostrzewa trzcinowa Mietlica biaława	20 12 20 36 30 36 40 30 30 10

Zastosowanie do mieszanek kilku gatunków traw o różnych wymaganiach siedliskowych i nawozowych, różnej wysokości roślin oraz konkurencyjności względem lucerny może mieć wpływ na plonowanie i trwałość mieszanek. W warunkach koszenia najwyższy plon suchej masy osiągnięto dla mieszanki trójgatunkowej lucerny z rajgrasem wyniosłym oraz kostrzewą łąkową, a najniższy plon wydała mieszanka dwugatunkowa lucerny z rajgrasem wyniosłym. W tych badaniach produktywność pozostałych dwugatunkowych, trójgatunkowych i czterogatunkowych mieszanek lucerny z trawami tj. kupkówka pospolita, kostrzewa łąkowa, festulolium albo rajgras wyniosły wysianymi w proporcji 50% lucerny i 50% traw razem kilku gatunków była zbliżona.
W warunkach wypasania wyższy poziom plonowania charakteryzował mieszanki wielogatunkowe z 50% udziałem lucerny gdzie komponentem trawiastym była kupkówka pospolita - 40% oraz kupkówka pospolita i festulolium w której wysiano po 20% każdego gatunku trawy a pozostałymi komponentami w mieszance były esparceta siewna (10%) oraz komonica zwyczajna (20%). Najsłabiej plonowała natomiast mieszanka z 50% udziałem lucerny i 40% - festulolium oraz z takim samym jak podano wyżej udziałem esparcety siewnej i komonicy zwyczajnej. Zwierzęta wypasane na tej mieszance pozostawiły też najwięcej niedojadów.

Źródło: Wiadomości Rolnicze Polska Nr 02/2007(30)